decorational arrow Omgeving | 5 min. leestijd

Het gewicht van de moderne wereld: Hoe onze omgeving onze gezondheid beïnvloedt

De wereld waarin we leven en de voeding dat we eten is in de loop der tijd drastisch veranderd. Maar ons biologisch systeem is grotendeels hetzelfde gebleven. Het kan ons laten geloven dat we het risico lopen op hongersnood en ons laten richten op voeding dat rijk is aan calorieën, zout, vet en suiker.

Denk aan ons dagelijks leven: de meeste mensen gaan met de auto of het openbaar vervoer naar hun werk. We hebben liften en roltrappen om ons naar onze bestemming te brengen zonder enige vorm van inspanning. Kantoorbanen en het stadsleven betekenen vaak dat we steeds langer moeten zitten. We worden omringd door veel lekker eten en drinken waar we gemakkelijk toegang toe hebben. En er is zoveel om je zorgen over te maken en weg te werken – of het nu op het werk, in ons privéleven of op sociale media is. Dus slapen we minder en hebben we meer stress.

Maar een minderheid is zich ervan bewust hoe al deze dingen verband houden met obesitas. Om dit te begrijpen, moeten we teruggaan in de tijd.

Onze omgeving 50.000 jaar geleden

“Eet of word gegeten!” Stel je eens voor dat je 50.000 jaar geleden in het Stenen Tijdperk leefde. De enige zorg van onze voorouders was het najagen van calorieën door de jacht, het verzamelen van voedsel of vangen van vis. Dat, en vermijden dat ze de maaltijd werden van de dag voor grote roofdieren.

Voedsel was schaars, dus weldoorvoed zijn betekende een hogere kans op overleving en ook een hogere kans op reproductie. De sleutel tot succes was het bemachtigen van voedsel met veel vet, suiker en zout. Daarom hebben onze lichamen geleerd op zoek te gaan naar calorierijke voedingsmiddelen om periodes van hongersnood door te komen.

"De wereldwijde toename van obesitas is niet het gevolg van plotseling verlies van wilskracht. In plaats daarvan wordt gewichtstoename gezien als een natuurlijke reactie op het leven in een omgeving die sneller is veranderd dan waar onze soort zich aan heeft aangepast."

-Morris R. Stranger in a strange land: an optimal-environments account of evolutionary mismatch.

Het leven is veranderd – ons biologisch systeem niet

Je denkt nu misschien dat we heel anders zijn dan onze voorouders. Maar de systemen die hen hielpen te overleven zijn nog steeds actief in ons lichaam en werken vaak buiten ons bewustzijn.

Blurry vision of the street full of food trucks.

Voedselproducenten, supermarkten, restaurants en afhaalketens hebben ingepikt op onze voedingsvoorkeuren. Ze bieden nu een enorme verscheidenheid aan goedkoop, heerlijk en calorierijke voeding met een combinatie aan zout, suiker en vet. Dit is een krachtige combinatie voor onze zintuigen – veel krachtiger dan waar onze hersenen mee kunnen omgaan. Daarom is het moeilijk om aan de verleidelijke geur van voeding te weerstaan waar we nu door worden omringd.

We moeten niet versteld staan als we een supersize afhaalmenu bestellen of onze winkelwagen vol laden, zelfs als we geen honger hebben. Ons vermogen om aan deze opzettelijk verleidelijke voedingsmiddelen te weerstaan wordt bepaald door een reeks factoren, waaronder genetica, en varieert van persoon tot persoon.

De wereldwijde toename van obesitas is niet het gevolg van plotseling verlies van wilskracht. In plaats daarvan wordt gewichtstoename gezien als een natuurlijke reactie op het leven in een omgeving die sneller is veranderd dan waar onze soort zich aan heeft aangepast.

650 miljoen

volwassenen leven met obesitas, naast meer dan 120 miljoen kinderen en adolescenten.

-World Health Organization Global Estimates, 2016

Verander je omgeving om je doelen voor gewichtsbeheersing te ondersteunen

Onze moderne omgeving bevat vele factoren waardoor we het risico lopen op obesitas. Veel van deze factoren liggen buiten onze controle, maar gelukkig zijn er nog veel dingen die we wel kunnen doen. Het herstructureren van je omgeving is er één van.

Voor richtlijnen om je omgeving te herstructureren, lees het artikel Hack je honger: Hoe je gezonde voeding kunt plannen, bereiden en eten.

bowl with apples, bananas, grapes and oranges on table
Referenties
  • Appelhans BM. Neuropsychologische onderdrukking van beloningsgedreven voeding: Implicaties voor diëten en obesitas. Obesitas 2009; 17:640–647.
  • Morris R. Vreemdeling in een vreemd land: een verslag van een optimale omgeving van evolutionaire wanverhouding. Synthese 2018; 1-26.
  • Sumithran P & Proietto J. De verdediging van lichaamsgewicht: een fysiologische basis voor gewichtstoename na gewichtsverlies. Clinical Science 2013; 124:231-241.
  • Guyenet S. De hongerige hersenen. De instincten waardoor we teveel eten slimmer af zijn. New York: Flatiron 2017.
  • Bray M et al. NIH werkgroeprapport - Genomische informatie gebruiken als leidraad voor gewichtsbeheersing: Van universele naar afgestemde behandelingen. Obesitas 2016; 24:14–22.
  • Münzberg H, Qualls-Creekmore E, Yu S, Morrison CD & Berthoud HR. Hedonistische methoden zijn afgestemd op het homeostatische systeem om onbewust lichaamsgewicht te beheersen. Front. Nutr. 2016; 3:6:1-5.
  • Berthoud, HR. Interacties tussen de ’cognitieve’ en ’metabolische’ hersenen in het beheersen van voedselinname. Physiology & Behavior 2007; 91:486-498.
  • Wereldgezondheidsorganisatie. Informatieblad Obesitas en overgewicht nr. 311. Beschikbaar op: http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs311/en/ [Geraadpleegd juni 2019].

Gerelateerde artikelen

Je jeansmaat? Het zit in je genen
decorational arrow Genetica | 5 min. leestijd

Je jeansmaat? Het zit in je genen

Net zoals we geboren zijn met een bepaalde oogkleur, kunnen we geboren worden met de neiging om snel aan te komen.