decorational arrow ฮอร์โมน | 5 นาที อ่าน

ฮอร์โมนช่วยควบคุมความอยากอาหารและพฤติกรรมการกินของเราได้อย่างไร

ในร่างกายเรามีฮอร์โมนที่คอยส่งสัญญานควบคุมความอยากอาหาร อยู่ในกระแสเลือด การทําความเข้าใจกลไกทํางานของฮอร์โมนโดยเน้นบทบาทในการควบคุมนํ้าหนัก และอธิบายว่าทำไมสิ่งที่แทรกแซงซึ่งมีกลไกการทำงานเพื่อจัดการกระบวนการทางชีวภาพอันเป็นสาเหตุจึงจําเป็นในการรักษาภาวะโรคอ้วนอย่างมีประสิทธิภาพ

หลังรับประทานอาหาร เราไม่ได้เป็นผู้ที่ตัดสินใจว่าจะหิวหรืออิ่มใช่ไหม เราเพียงแค่รู้สึกได้ถึงความรู้สึกเหล่านั้นเมื่อได้เวลา แล้วจึงทำตามความรู้สึก

และเราไม่อาจอธิบายได้ว่าทำไมเราจึงเลือกที่จะรับประทานช็อกโกแลตเป็นอาหารว่างยามบ่ายมากกว่าแอปเปิ้ลเขียว ในขณะที่ยามเช้าเราตั้งใจแน่วแน่ที่จะกินอาหารที่ดีต่อสุขภาพ

เมื่อเราไม่สามารถควบคุมพฤติกรรมการรับประทานและการเลือกอาหารเองได้ มีหลายครั้งที่การรับประทานอาหารขัดกับความตั้งใจของเรา แผนการรับประทานอาหาร อะไรคือสิ่งที่ควบคุมความรู้สึกนี้และมีการทํางานอย่างไร

เคมีในสมองที่ทําให้เรารู้สึกหิวหรืออิ่ม

“ความต้องการที่จะสร้างพลังงานคือตัวกระตุ้นของร่างกาย เพราะเราทุกคนต้องการอาหารเพื่ออยู่รอด จึงไม่น่าแปลกใจที่ร่างกายของเรามีระบบควบคุมการบริโภคอาหารที่ซับซ้อนซึ่งขับเคลื่อนโดยฮอร์โมน" Joseph Proietto ศาสตราจารย์สาขาอายุรศาสตร์ประจำมหาวิทยาลัยเมลเบิร์นกล่าว

ดูเหมือนว่าฮอร์โมนทําหน้าที่เหมือนตัวส่งสัญญาณเคมีระหว่างร่างกายและสมองที่ประสานพฤติกรรมการบริโภคและการเลือกอาหารของเรา

ฮอร์โมนเหล่านี้ไหลเวียนอยู่ในเลือดและมาจากเนื้อเยื่อในส่วนต่าง ๆ ของร่างกายที่เกี่ยวข้องกับการบริโภคและการเก็บรักษาพลังงาน รวมถึงลําไส้ (ที่รับและย่อยอาหาร) เนื้อเยื่อไขมัน (ซึ่งเก็บพลังงานในรูปไขมัน) และตับอ่อน (ซึ่งผลิตฮอร์โมนที่เกี่ยวข้องกับการจัดเก็บพลังงาน เช่น อินซูลิน)

“ความต้องการที่จะสร้างพลังงานคือตัวกระตุ้นของร่างกาย เพราะเราทุกคนต้องการอาหารเพื่ออยู่รอด ดังนั้น จึงไม่น่าแปลกใจที่ร่างกายของเรามีระบบที่ซับซ้อน ในการควบคุมการบริโภคอาหารซึ่งขับเคลื่อนโดยฮอร์โมน”

-Professor Joseph Proietto, University of Melbourne

ฮอร์โมนบางชนิดมีหน้าที่กระตุ้นความหิว (เราเรียกฮอร์โมนเหล่านี้ว่า “ฮอร์โมนกระตุ้นความหิว”) ในขณะที่ฮอร์โมนชนิดอื่น ๆ ทําให้เรารู้สึกอิ่ม (เราจะเรียกว่า “ฮอร์โมนกระตุ้นความอิ่ม”)

ด้านล่างนี้เป็นภาพฮอร์โมนแบบง่าย ๆ ที่อธิบายการควบคุมความอยากอาหาร ในนั้นคุณจะเห็นได้ว่าฮอร์โมนชนิดต่าง ๆ ถูกปล่อยออกมาจากร่างกายได้อย่างไร และส่งผลต่อความอยากอาหารของคุณอย่างไร

เมื่ออิ่มแล้ว กระเพาะอาหารจะลดความต้องการที่จะรับประทานอาหารของเราลงโดยการผลิตฮอร์โมนกระตุ้นความหิวให้น้อยลง และส่งสัญญาณไปยังสมองเพื่อทําให้เราหยุดรับประทานอาหาร ในขณะเดียวกัน ระดับของฮอร์โมนกระตุ้นความอิ่มจะเพิ่มขึ้นหลังรับประทานอาหารและเพิ่มสูงสุดในระหว่าง 30 ถึง 60 นาทีหลังจากนั้น

การทํางานสอดประสานกันอย่างต่อเนื่องของสัญญาณจากฮอร์โมนกระตุ้นความหิวและกระตุ้นความอิ่มนี้เองที่ช่วยสมองควบคุมพฤติกรรมการรับประทานอาหารของเรา ฮอร์โมนอีกชนิดหนึ่งสามารถควบคุมการเลือกอาหารของเราและกระตุ้นให้เรารับประทานอาหารแม้ร่างกายจะไม่หิวก็ตาม

การลดนํ้าหนักส่งผลต่อฮอร์โมนของเราอย่างไร

ดูเหมือนว่าระดับฮอร์โมนจะเปลี่ยนแปลงเช่นกันเมื่อเราลดนํ้าหนัก มีงานวิจัยหลายชิ้นพบว่าการลดนํ้าหนักโดยควบคุมอาหารนั้น มีความเชื่อมโยงกับการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนซึ่งทำให้น้ำหนักตัวดีดกลับมาเท่าเดิม

หลังจากนํ้าหนักตัวลดลง ระดับฮอร์โมนกระตุ้นความอิ่มจะลดลงและระดับฮอร์โมนกระตุ้นความหิวจะเพิ่มขึ้น การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้นําไปสู่ความหิวที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ลดความรู้สึกอิ่มและเผาผลาญแคลอรีได้น้อยลง การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้อาจอยู่กับเราไปอีกนานถึงสามปี และอาจเป็นส่วนหนึ่งของเหตุผลที่ว่าทําไมคน 8 ใน 10 คนน้ำหนักตัวดีดกลับมาเท่าเดิมในระยะยาว

ผลการค้นพบเหล่านี้บ่งชี้ว่าการกดความหิวหลังจากนํ้าหนักตัวลด อาจช่วยให้ผู้คนรักษาระดับนํ้าหนักใหม่ได้

หลังจากนํ้าหนักตัวลดลง ระดับฮอร์โมนกระตุ้นความอิ่มจะลดลงและระดับ ฮอร์โมนกระตุ้นความหิวจะเพิ่มขึ้น การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้นําไปสู่ความหิวที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ลดความรู้สึกอิ่มและเผาผลาญแคลอรีได้น้อยลง

-Hall KD & Kahan S., Maintenance of Lost Weight and Long-Term Management of Obesity

การทํางานเกี่ยวกับฮอร์โมนของคุณ

สิ่งสําคัญคือต้องจําไว้ว่าเราไม่สามารถควบคุมฮอร์โมนของเราได้ เมื่อเรารู้สึกหิว เป็นเรื่องยากมากที่จะไม่รับประทานอาหาร แม้ว่าเราจะไม่อยากรับประทานมากขนาดไหนก็ตาม แต่การเรียนรู้กลไกการทำงานของฮอร์โมนของเราช่วยให้เราเข้าใจประเภทสิ่งแทรกแซงและและกลยุทธ์ที่อาจจําเป็นในการจัดการนํ้าหนักของเราได้อย่างมีประสิทธิภาพ

รายการอ้างอิง
  • Proietto J. Chemical messengers: how hormones make us feel hungry and full. The Conversation 2015: https://theconversation.com/chemical-messengers-how-hormones-make-us-feel-hungry-and-full-35545 [Accessed July 2019].
  • Berthoud HR, Münzberg H, & Morrison CD. Blaming the Brain for Obesity: Integration of Hedonic and Homeostatic Mechanisms. Gastroenterology 2017; 152:1728–1738.
  • Hall KD & Kahan S. Maintenance of Lost Weight and Long-Term Management of Obesity. Med Clin N Am 2018; 102:183–197.
  • Purcell, K et al. The effect of rate of weight loss on long-term weight management: a randomized controlled trial. Lancet Diabetes Endocrinol 2014; 2:954-962.

บทความที่เกี่ยวข้อง

ร่วมมือกับแพทย์ของคุณวางแผนในการลดน้ำหนัก
decorational arrow เคล็ดลับ | 5 นาที อ่าน

ร่วมมือกับแพทย์ของคุณวางแผนในการลดน้ำหนัก

ภาวะโรคอ้วนเป็นโรคที่ซับซ้อน แต่การรักษาอาจจะไม่ยุ่งยากอย่างที่คิด บุคลากรทางการแพทย์ผู้เชี่ยวชาญที่มีความรู้และเครื่องมือในการสร้างแผนการรักษาที่เหมาะสําหรับคุณ

ความเครียดกับภาวะโรคอ้วน: ทําไมเราถึงชอบทานอาหารเวลามีความเครียด
decorational arrow ความเครียด | 3 นาที อ่าน

ความเครียดกับภาวะโรคอ้วน: ทําไมเราถึงชอบทานอาหารเวลามีความเครียด

ความรู้สึกเครียดเป็นระยะเวลานานอาจทําให้ความอยากอาหารของเราเปลี่ยนไปได้ สิ่งนี้อาจทําให้เรามีความเสี่ยงมากขึ้นที่จะเป็นโรคอ้วน

ตัวเลือกการจัดการนํ้าหนักที่ได้รับการพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์
decorational arrow การรักษา | 2 นาที อ่าน

ตัวเลือกการจัดการนํ้าหนักที่ได้รับการพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์

มีหลายวิธีในการรักษาภาวะโรคอ้วน ไม่ว่าจะเป็นการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม ยาลดน้ำหนัก หรือการผ่าตัดเพื่อรักษาโรคอ้วน