decorational arrow Genetica | 5 min. leestijd

Je jeansmaat? Het zit in je genen

Net zoals we geboren zijn met een bepaalde oogkleur, kunnen we geboren worden met de aanleg om snel aan te komen. En net zoals we niemand verwijten maken om de kleur van de ogen, moeten we mensen die een genetische aanleg hebben om aan te komen ook geen verwijten maken.

Enkele van de eerste aanwijzingen van een link tussen genen en obesitas kwam in 1952 aan het licht en was afkomstig van een groep onderzoekers van de University of Michigan. Ze voerden een onderzoek uit onder 81 tweelingen van lokale middelbare scholen. De tweelingen werden op vele manieren gemeten, waaronder de lengte van de voet, de lengte van de onderarm en zelfs de neushoogte.

Met de metingen konden de onderzoekers achterhalen hoe waarschijnlijk het was dat deze verschillende eigenschappen werden overgenomen van hun ouders – dit wordt erfelijkheid genoemd. Uit alle verschillende eigenschappen die de onderzoekers hadden gemeten, ontdekten ze dat de eigenschappen met de hoogste erfelijkheidspercentages lichaamsgewicht en tailleomtrek waren.

Mum and two children spending time outside and smiling at each other

Er zijn sindsdien veel soortgelijke onderzoeken uitgevoerd, die ook tweelingen vergeleken die niet samen zijn opgegroeid. Eeneiige tweelingen waren qua gewicht hetzelfde, ongeacht of ze samen waren opgegroeid of vanaf hun geboorte waren gescheiden. Dit toont de impact van genen over omgevingsfactoren aan bij het bepalen van lichaamsgewicht. Samen bieden deze bevindingen onbetwistbaar bewijs dat genetica een centrale rol speelt bij obesitas. Sommige onderzoeken suggeren dat de genetische bijdrage tussen de 40 en 70 procent ligt. Dit betekent dat de genen die je van je ouders erft, het risico op het ontwikkelen van obesitas kunnen verhogen.

DNA chain

40 - 70%

Genetica speelt een centrale rol bij obesitas, waarbij sommige onderzoeken suggereren dat de genetische bijdrage tussen de 40 en 70 procent ligt.

-Waalen J., The genetics of human obesity

Op welke wijze beïnvloeden genen het gewicht?

Het onderzoek op dit gebied is nog aan de gang, maar wat we wel weten is dat genen invloed uitoefenen op:

  • Hoeveel voedsel we meestal per maaltijd eten
  • Hoe we reageren op een vol gevoel
  • Hoeveel plezier we krijgen van bepaalde soorten voedsel
  • Hoeveel energie we nodig hebben voor de basisfuncties van ons lichaam
  • Hoe en waar overtollige calorieën worden opgeslagen als vet in ons lichaam

We weten nu dat deze dingen minder te maken hebben met onze persoonlijkheden en levensstijlkeuzes, maar meer met onze genen.

Onze omgeving is veranderd, maar onze genen niet

Maar als dat het geval is, waarom waren er dan honderd jaar geleden heel weinig mensen die leefden met obesitas? Zoals de geneticus Francis Collins aangeeft: “Genetica laadt het pistool en de omgeving haalt de trekker over”.

Onze genen zijn de afgelopen honderd jaar niet veranderd. Ze zijn in de afgelopen 50.000 jaar zelfs grotendeels onveranderd gebleven. Wat wel veranderd is, is onze omgeving. En net zoals een aantal van ons allergieën ontwikkelt in bepaalde omgevingen, kunnen sommige van onze genen ook geactiveerd en veranderd worden door de omgeving.

We leven nu in een andere omgeving, met verschillende soorten stress, voedsel en technologieën. Ze gaan op een nieuwe manier de interactie aan met onze genen. Obesitas maakt onderdeel uit van het resultaat.

Genetica zorgt ervoor dat sommige mensen meer risico lopen op obesitas in de huidige omgeving

Professor Joseph Proietto, een onderzoeker en arts gespecialiseerd in obesitas, legt de genetische basis van obesitas uit door ons te vragen na te denken over twee potten. Ze hebben verschillende formaten: één pot kan vijf liter bevatten, terwijl de andere pot vijftig liter kan bevatten. De potten staan 's nachts in de regen en zitten 's ochtends beide vol water.

Graphic showing a small and a big vase with rain pouring down on them.

Het is geen verrassing dat er in de grotere pot meer water zit dan in de kleinere pot. Professor Joseph Proietto legt uit dat dit komt omdat de grotere pot gemaakt is om meer water vast te houden. “Met andere woorden, je hebt zowel je genetische samenstelling (hoe de pot gemaakt is) als de omgeving (de regen) nodig om obesitas te ontwikkelen”, zegt hij.

“Je hebt zowel je genetische samenstelling als de omgeving nodig om obesitas te ontwikkelen”

-Professor Joseph Proietto, University of Melbourne

Zoek een strategie voor gewichtsbeheersing die bij je past

Hoe kunnen we deze informatie gebruiken? We kunnen tenslotte onze genen niet veranderen. Maar door onze individuele genetische verschillen kunnen we meer of minder risico lopen op het ontwikkelen van obesitas. Hoe meer we weten over onze genen, hoe meer informatie we hebben om weloverwogen beslissingen te nemen over gewichtsbeheersing. We kunnen bijvoorbeeld proberen onze blootstelling aan omgevingsfactoren te minimaliseren die het risico op obesitas verhogen.

En vanwege onze individuele genetische samenstelling kunnen we verschillend reageren op verschillende soorten behandelingen. Wat voor de ene persoon werkt, werkt mogelijk niet voor de ander. Daarom hebben we allemaal een individuele benadering nodig ten aanzien van gewichtsbeheersing.

Referenties
  • Clark PJ. De erfelijkheid van bepaalde antropometrische eigenschappen zoals gebleken uit de metingen van tweelingen. Am J Hum Cenet 1956; 8:49-54.
  • Waalen J. De genetica van menselijke obesitas. Translational Research 2014; 164(4):293-301.
  • Guyenet S. De hongerige hersenen. De instincten waardoor we teveel eten slimmer af zijn. New York: Flatiron 2017.
  • Farooqi IS. Genetica van obesitas. In: Thomas A Wadden & George A Bray (eds). Handbook of Obesity Treatment. New York: Guilford Press 2018; 64-74.
  • SJ & Schwartz MW. Regulering van voedselinname, energiebalans en lichaamsvetmassa: Implicaties voor de pathogenese en behandeling van obesitas. Het Journal of Clinical Endocrinology & Metabolisme 2012; 97:745–755.
  • Morris R. Vreemdeling in een vreemd land: een verslag van een optimale omgeving van evolutionaire wanverhouding. Synthese 2018;1-26.
  • Qi L. & Cho YA. Interactie van genomgeving en obesitas; Nutr. Rev. 2008; 66(12):684-694.
  • Bell CG, Walley AJ & Proguel P. De genetica van menselijke obesitas. Evaluaties van de natuur - Genetica 2005; 6:221-234.
  • Proietto J. Body Weight Regulation. Essentiële kennis om gewicht te verliezen en de kilo’s eraf te houden. Xlibris 2016.

Gerelateerde artikelen

Het grote debat: Is obesitas echt een ziekte?
decorational arrow Obesitas | 6 min. leestijd

Het grote debat: Is obesitas echt een ziekte?

Waarom is obesitas een ziekte en niet simpelweg een gebrek aan wilskracht of een kwestie van levensstijl? Een deel van het antwoord ligt in het feit dat obesitas meer inhoudt dan je kunt zien. Veel meer.

Wat is je Body Mass Index (BMI)?
decorational arrow Hulpmiddelen | 5 min. leestijd

Wat is je Body Mass Index (BMI)?

Je Body Mass Index (BMI) is een getal dat wordt berekend op basis van je gewicht en lengte. Het is geen nauwkeurige berekening van het percentage lichaamsvet, maar het is een gemakkelijke manier om te bepalen waar je gewicht valt in het bereik van gezond tot ongezond.